اسیدهای چرب امگا3
طی چند سال اخیر تحقیقات فراوانی بر اساس زیستشناسی سوخت و ساز اسیدهای چرب صورت گرفته است که بر رابطهای مشخص میان توانایی یادگیری، اختلالات توجه و رفتار، با کمبود اسیدهای چرب ضروری تأکید میکند. قدیمیترین این تحقیقات در سال 1981 در مجله هیپوتزهای پزشکی ( Medical Hypotesis) به چاپ رسیده است که طی آن، تعداد زیادی از کودکان بیش فعال با کمبود اسیدهای چرب ضروری معرفی شدهاند. همین تحقیقات نشان داد که پسرها 3 برابر دخترها به اسیدهای چرب ضروری نیاز دارند. به نظر میرسد ارتباط میان کودکان مبتلا به اختلالات یادگیری و رفتاری با این یافته، قابل توجه باشد. این گزارش میافزاید؛ بتازگی در تحقیقی که در دانشگاه پورودو به عمل آمده است نیز بر کمبود اسید چرب امگا 3 و رابطه آن با افزایش اختلالات رفتاری نظیر بیش فعالی، پرخاشگری، اضطراب، کج خلقی و اختلالات خواب پی بردهاند. دکتر لئوگالاند متخصص اطفال در انستیتو تحقیقاتی گسل نیز کودکان دچار این اختلالات را با افزودنیهای اسیدهای چرب ضروری تغذیه کرده و به نتایج بسیار مفیدی دست یافته است. بر اساس این گزارش، باید به این مجموعه تحقیقات مجله لانست سال 1995 رانیز بیفزاییم که میان شب کوری و نارساخوانی با کمبود اسیدهای چرب ضروری رابطه محکمی وجود دارد. در این تحقیق، دختر بچهای معرفی شده است که با گذشت 3 ماه از دریافت موادحاوی اسیدهای چرب ضروری، توانست لحظهای مانند کودکان دیگر آرام بگیرد و از موسیقی همراه با حرکات اسباببازیاش لذت ببرد. دکتر استروری نیز به نوعی کمبود ارثی اسیدهای چرب ضروری در کودکان بیش فعال پی برده است. اسیدهای چرب ضروری نوعی چربی ویژهاند، که بدن ما قادر به ساخت آن نیست و به همین دلیل باید آنها را از طریق تغذیه و جیره غذایی روزانه دریافت کنیم. نوزادان نارس ویا کودکانی که به دفعات آنتیبیوتیک گرفتهاند و یا آن دسته از کودکانی که دستگاه ایمنی ضعیفی دارند و دچار عفونت و آلرژیهای پی در پی میشوند، در معرض کمبود اسیدهای چرب ضروری قرار دارند. اسیدهای چرب ضروری عمدتاً به دو گروه تقسیم میشوند: امگا 3 و امگا 6 که در روغنهای مایع، نظیر روغن آفتابگردان و در سس مایونز و بسیاری از مواد غذایی به وفور وجود دارند و به همین دلیل بدن ما بندرت دچار کمبود آنها میشود؛ در حالی که ما بیشتر با کمبود اسید چرب امگا 3 مواجهیم؛ زیرا طی دهههای اخیر، رژیم غذایی جوامع شهری تغییرات شگرفی کرده است و با روشهای هیدروژنه کردن روغنها، مقادیر چربیهای خوب، نظیر امگا 3 کاهش بارزی یافته است. امگا 3 به طور طبیعی در روغنهای ماهی، روغن کانولا، روغن کتان، جوانه گندم و حبوبات NavyBeans و OatMealوجود دارد. دانشمندان دریافتهاند که امگا 3 موجود درروغنهای ماهی، اثر محافظتی اثباتشدهای در دستگاه قلبی و عروقی و عملکرد مغز و بینایی دارد.
نوعی DHA امگا 3 بر عملکرد شبکیه، بویژه درنور کم، اثر مثبت دارد و نیز باعث تقویت حافظه، افزایش قدرت تمرکز گفتار و حرکات ارادی بدن و بهبود عملکرد مغز میشود. تحقیقات نشان میدهد که با وجود مطلوب بودن نوع تغذیه در امریکایی شمالی، امریکاییها مقدار کمی امگا 3 دریافت میکنند؛ بویژه این که از اهمیت چربیهای مفید بیاطلاعند.این در حالی است که بسیاری از همین افراد، از افزودنیهای مختلف برای تقویت رژیم غذایی خود استفاده میکنند. به همین دلیل توصیه میشود روغنهای ماهی همراه با آب پرتقال با آب لیمو و همچنین ویتامین E به نوزادان و کودکان داده شود. در حال حاضر انواع کپسولهای روغن ماهی حاوی اسیدهای چرب ضروری و ویتامینها در سراسر جهان مصرف میشود؛ ولی در کشور ما میتوان از مواد غذایی دیگر نظیر روغن آفتابگردان، روغن زیتون، روغن کتان، روغن ماهی و جوانه گندم استفاده کرد. یک نکته کاملاً کلیدی آن که، هرگز نباید شیرخواران را از شیرمادر محروم کرد؛ زیرا شیر مادر 4 تا 5 برابر مقادیر معمول مواد غذایی دیگر، اسیدهای چرب ضروری در خود دارد. این مقادیر فراوان در شیر مادر، برای کودک در روزهای اول زندگی با وجود حجم کم شیر کفایت میکند و از سوی دیگر به تقویت ساختمان سلولهای مغزی و همچنین شبکیه چشم شیرخوار کمک میکند. اسیدهای چرب ضروری امگا 3 و امگا 6 آنقدر اهمیت یافتهاند که در بیشتر کشورهای صنعتی، کارخانههای بسیاری اقدام به تولید و فروش محصولات حاوی این اسیدهای چرب ضروری کردهاند. تقریباً در کشورهای غربی کسی نیست که خبری از آن نشنیده باشد و یا از گوناگونی محصولات آن بیخبر باشد. با وجود هیاهوهای موجود، متأسفانه مصرف روغنهای جامد و یا بیخبری از فواید چربیهای ضروری و مفید، کار را به جایی رسانده است که افراد بسیاری، همه چربیها را چربی بد میشناسند. این در حالی است که در تمام غذاهای موجود، چربی وجود دارد و در صورتی که انتخاب فرد صحیح نباشد، تنها چربیهای بد مصرف میشود. امروزه محققان برای معرفی چربیهای خوب تلاشهای فراوانی انجام میدهند و بیسبب نیست که آن را به نام ویتامین F ( برگرفته از کلمهی Fatty به معنی چربی) به مردم معرفی میکنند.
