فرانک آذین
کارشناس ارشد صنایع غذایی
ویتامینها را بیوکاتالیزورهای حیاتی میشناسند اینترکیبات در مقیاس وسیعی در اعمال بیو شیمیایی بدن موجودات زنده از جمله انسان دخالت داشته و هدایت عملیات های بیوشیمیایی را برعهده دارند.
ویتامینهای شیر
شیر گاو تقریباً دارای همه ویتامینهای مورد نیاز پستانداران میباشد بطوریکه تمام ویتامینهای گروه B و ویتامینهای محلول در چربی (A, D, E, K) در آن یافت میشوند. شیر خام حاوی مقادیری متفاوت از ویتامینهای مختلف میباشد که در جدول (1) نشان داده شده است. به استثنا ویتامینC که در برابر حرارت ناپایدار میباشد، فرایندهای حرارتی تأثیر چندانی بر روی سایر ویتامینهای موجود در شیر ندارند. اغلب غلظت ویتامینهای A وD به صورت واحدهای بین المللی بیان میشوند. مقدار میانگین ویتامین A در شیر گاو 1230 و ویتامین D ، 32 واحد بین المللی است.
در برابر سرمای زمستان
زره پرتقالی بپوشید!
ایسنا: زمستان با هوای سرد و ویروسهای بیماری زا فرا رسیده است و اکثر مردم به دنبال چارهای برای حفظ سلامتی خود در این فصل از سال هستند.
متخصصان ایمونولوژی و تغذیه میگویند اگر میخواهید در فصل زمستان سالم بمانید، همیشه در کیف خود پرتقال داشته باشید. پرتقال به دلیل اینکه میوهای سرشار از بتاکاروتن است از سلولهای بدن شما در برابر عوامل بیماری زا محافظت میکند. بعلاوه پوست پرتقال نیز برای پوست شما بسیار مفید است.
به گزارش روزنامه اکسپرس، در این مقاله مهمترین فاکتورهای سودمند پرتقال برای محافظت از بدن ارائه شده که به قرار زیر است:
- پرتقال حاوی مقادیر زیادی فیبر خوراکی است که برای دستگاه گوارش بسیار مفید بوده و یبوست را درمان میکند. فیبر خوراکی هم چنین مقدار کلسترول را کاهش میدهد و به حفظ سلامت بدن کمک میکند. فیبر خوراکی موجود در این میوه درعین حال برای کنترل میزان قند خون نیز مفید است.
- پرتقال سرشار از کلسیم است و به سلامت استخوانها و دندانها کمک میکند.
- پرتقال یک منبع غنی از ویتامین C است که در تقویت سیستم ایمنی بدن نقش مهمی دارد. ویتامین C تولید گلبولهای سفید را در بدن تحریک میکند و به همین خاطر در بهبود فعالیت ایمنی بدن موثر است. به این ترتیب توصیه میشود برای دور کردن عفونتهای ویروسی از بدن خود مرتب پرتقال بخورید.
- پرتقال در حفظ سلامت کلیهها نیز موثر است و مصرف مداوم آن خطر تشکیل سنگ کلیه را به میزان زیاد کاهش میدهد.
- کدو تنبلهای یا همان کدو حلوایی کشور ما دو نوعاند: نوع اول کاملاً گرد هستند و نوع دوم، سر باریک و انتهای پهنی دارند و شکلشان نامتقارن است. شاید باور نکنید که نوع دوم از نظر داشتن میزان بتاکاروتن (پیش ساز ویتامین A) ارجحیت دارد، به طوری که تحقیقات نشان داده است بتاکاروتن موجود در نوع دوم چهار برابر بیشتر است و احتمال ابتلا به سرطان پروستات را در افراد بالای ۶۰ سال به میزان قابلملاحظهای کاهش میدهد و این موضوع به خاطر وجود کاروتنوییدهای فراوانی (مثل بتاروتن) است که در این سبزی ها وجود دارد
- ویتامین C کدو حلوایی نیز در مقایسه با سایر کدوها بیشتر است، البته با پختن آن در حرارت بالا و حتی سرخ کردن، دیگر اثری از این ویتامین باقی نخواهد ماند، مگر اینکه آن را در ظرفی در بسته بخارپز کنید که در این صورت میزان از بین رفتن این ویتامین کم خواهد شد
- سرشار از آنتی اکسیدان : حتی این سبزی برای کسانی که به سرماخوردگی و آنفلوآنزا دچارند نیز مفید است، به خصوص در فصول سرد که این بیماری شیوع بیشتری دارد، زیرا منبع مناسب ویتامین C، E و بتاکاروتن است که همه آنها خاصیت آنتیاکسیدانی دارند و از بروز سرماخوردگی و آنفلوآنزا جلوگیری میکنند همچنین به علت داشتن این آنتیاکسیدانها، از تخریب دیواره عروق که در اثر تجمع LDL (کلسترول بد) شکل میگیرد ، جلوگیری می کند و در نتیجه احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی را کم می نماید.
مخمر آبجو
مخمر آبجو و یا مخمر تغذیه ای سلولهای خشک شده و غیر فعال مخمری بنام
SACCHAROMYCES CEREVISIAE میباشد. منظور از غیر فعال اینست که خاصیت
تخمیر کنندگی خود را از دست داده است. مخمر ها جزو قارچهای تک سلولی میباشند.
مخمر ساکارومایسس سروزیه در تهیه مشروبات الکلی و ور آمدن خمیر نان در نانواییها و
شیرینی پزیها مورد استفاده قرار میگیرد. اما از آنجایی که این ماده ارزش تغذیه ای
بالایی دارد به عنوان مکمل غذایی نیز عرضه میگردد. مخمر آبجو معمولا طعمی بسیار
تلخ دارد.
روی اذامه مطلب کلیک کنید..
نقش ویتامین E در سلامت بدن
این مقاله که متضمن شرح یک پروژه مشترک میان سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران میباشد از سوی مدیریت محترم توسعه و ایجاد طرحهای ایدرو ارایه شده است که ضمن تشکر از مدیریت مزبور، مشروح آن در ذیل از نظر خوانندگان گرامی میگذرد.
این پروژه در فرایند نوآوری با حمایت مالی و نظارت مدیریت توسعه و ایجاد طرحهای سازمانی گسترش و نوسازی صنایع ایران به منظور تثبیت ایده و ایجاد زمینه دستیابی به بازار تجاری فناوری اجرا شده است.
در این فرایند از یک سو براساس نیاز خریداران و مشتریان تکنولوژی اقدام به تدوین و عرضه دانش فنی و از سوی دیگر با مکانیزم سرمایهگذاری پرمخاطره، ایده نوآوران به دانش فنی تبدیل شده و به طرحهای توجیهی موردنیاز طرحهای سرمایهگذاری، تهیه میشود. در این راستا سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، با شناسایی افراد صاحب ایدههای توجیهپذیر، تعریف پروژه جهت دستیابی به دانش فنی مورد نظر، تأمین هزینههای مرتبط و مدیریت بر اجرای پروژه، حرکت در مسیر فرایند را تسهیل مینماید.
●مقدمه
با توجه به اینکه یکی از پروژههای مورد علاقه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران طرح »تدوین دانش فنی و بازیابی توکوفرولها از محصولات جانبی کارخانههای روغن نباتی« میباشد وجهت اجرای آن سرمایهگذاری در مقیاس پایلوت صورت گرفته است، در این مقاله برای آشنایی با این ماده با ارزش اطلاعات مختصری ارائه میگردد. ویتامین E و دیگر مواد آنتی اکسیدان مواد غذایی (ویتامین C، کاروتنوئیدها، سلتیوم، فلاوتونیدها و چند ماده دیگر) به علت ارتباط این مواد در جلوگیری از بسیاری از بیماریها نظیر گرفتگی عروق قلبی و سرطانها در صدر موضوعات مورد علاقه علوم پزشکی و تغذیه قرار گرفتهاند. از بین این مواد، ویتامین E به دلیل قابلیت دسترسی، اثر سلامتیبخش، نقش مهم در جلوگیری از اکسید شدن در سطح سلولی و وجود بازار تقاضای رو به گسترش بیشترین توجه را به خود جلب کرده است.
ویتامین E در طی تحقیقات در مورد تولید مثل در موشها کشف و به عنوان عامل تغذیهای محلول در چربی شناخته شد. ایوانز و بیشاپ (Bishop & Evans) این مشاهدات را در سال ۱۹۲۲ منتشر کردند. چون این ماده بعد از ویتامین D کشف شد به عنوان ویتامین E نامگذاری گردید. در سال ۱۹۳۶ توسط گروه تحقیقاتی ایوانز یک ترکیب فعال ویتامین E از روغن جوانه گندم جدا گردید که آن را آلفا توکوفرول نامیدند که از کلمات یونانی به معنای »زندگیبخشی« مشتق شده است. پسوند ال نشانه ایت است که این ترکیب الکل میباشد. ویتامین E شامل ۸ ترکیب شامل توکوفرولها وتوکوترای انولها بوده که هرکدام شامل چهار نوع ترکیب آلفا، بتا، گاما و دلتا توکوفرول و آلفا، بتا، گاما و دلتا توکوترای انول هستند. توکوفرولها و نوکوترای انولها دو ویژگی با ارزش دارند: آنها فعالیت ویتامین E از خود نشان میدهند و آنتی اکسیدانهای قوی هستند. این دو خاصیت یکسان نیستند.
●منابع ویتامین E
اگرچه این ویتامین در بسیاری از مواد غذایی وجود دارد اما منبع اصلی این ویتامین موجود در رژیم غذایی به طور مستقیم و یا غیرمستقیم از روغنهای نباتی به شکل روغنهای سالاد و آشپزی، مارگارین و مغزها منشا میگیرد.
ویتامین E به شکل واحد بینالمللی (International Units) IU و یا به شکل معادل توکوفرول (Tocopherol Equivalent) TEs بیان میشود. یک IU از ویتامین E معادل یک میلیگرم dl آلفاتوکوفریل استات سنتزی درنظر گرفته میشود و با آن قدرت حیاتی (blopotency) تمام دیگر فرمهای توکوفرول و توکوتری انولها مقایسه میگردد. به طور مثال مقدار ویتامین E مارگارین از ۱/۳ تا ۵/۴ واحد بینالمللی در هر قاشق غذاخوری، بسته به نوع روغن به کار رفته در محصول، متغیر میباشد. در سال ۲۰۰۰ آکادمی علوم ملی آمریکا مقدار روزانه توصیه شده برای ویتامین E را ۱/۵ میلیگرم برای زنان و مردان اعلام کرد.
●نقش ویتامین E در سلامتی
مکانیسم دقیق عمل آلفاتوکوفرول در بدن به عنوان ویتامین هنوز به طور کامل شناخته نشده است. ویتامین E احتمالاً به شکل یک آنتی اکسیدان که واکنشهای اکسیداسیون احیاء را کنترل میکند در بسیاری از بافتها و اندامها عمل میکند و به ویژه در حفاظت غشاء سلولها از رادیکالهای آزاد تولید شده در طی پراکسیداسیون چربیهای غیراشباع نقش دارد. رادیکالهای آزاد طی فرایندهایی که در هر روز در بدن رخ میدهند تشکیل میشوند و همچنین این مواد میتوانند از محیط وارد بدن شوند.
اکسیداسیون در سطح سلولی بی شباهت به زنگ زدن آهن نیست. یک واکنش الکتروشیمیایی، آسیبهای فیزیکی را ایجاد میکند که میتواند منجر به آسیب سلولی، صدمه ژنتیکی سلول، ناتوانی نسخهبرداری (سرطان) یا مرگ سلول گردد. هرچیز که فرایند اکسایش را آهسته کند میتواند آنتیاکسیدان نامیده شود. آنتی اکسیدانها توانایی خاموش کردن رادیکالهای آزاد را به وسیله دادن الکترون دارند. بهترین آنتی اکسیدانها بیشترین الکترون را میبخشند. آنتی اکسیدانها مانند یک شبکه کار میکنند. بعضی مخصوصا ویتامین C و E عمر بعضی دیگر را افزایش میدهند.
برای درک بهتر عمل آنتی اکسیدانها، بهتر است رادیکال آزاد را مورد توجه قرار دهیم. یک اتم شامل یک هسته با پروتون و نوترون و جفتهای الکترون چرخان در فضای باردار الکتریکی است. رفتار اتم بستگی به تعداد ذرات باردار الکتریکی دارد. وقتی در طی یک واکنش شیمیایی، یک الکترون از یکی از جفتهای الکترون یک اتم اکسیژن کشیده میشود، آن مولکول اکسیژن با یک الکترون جفت نشده یک رادیکال آزاد میشود، زیرا به دنبال الکترون دیگری میگردد تا یک جفت جدید بسازد و ممکن است با کشیدن یک الکترون از یک سلول عادی دیگر بدن شما باعث صدمه به آن گردد. این تمام ماجرا نیست مولکول آسیب دیده جدید حالا با یک الکترون بدون جفت باقی میماند و باید در جستجوی یک الکترون باشد که درنتیجه آبشاری از آسیبهای رادیکال آزاد به وجود خواهد آمد. براساس مقدار آنتی اکسیدانهای قابل دسترس و میزان در معرض قرار گرفتن مواد شیمیایی، رژیم غذای ناکافی، کاهش ایمنی و غیره هزاران هزار رخداد رادیکال آزاد در بدن در هر لحظه میتواند ایجاد شود. بنابراین وجود آنتی اکسیدانهای کافی، ساخته شده توسط بدن و یا دریافتی از رژیم غذایی میتواند به مفهوم متفاوت آشکار بین سلامتی و بیماری باشد.
تخمین زده شده است که هر سلول در بدن از همسایگی ۱۰۰۰۰ ضربه رادیکال آزاد در روز در رنج است. بیشتر این آسیب به ماده ژنتیکی در سلول وارد میشود. این موضوع با افزایش سن بدتر میشود. افراد مسنتر ۹ برابر احتمال موتاسیون سلولی نسبت به نوزادان را دارند. علاوه بر این، غشاء سلولی، پروتئینها و چربیها نیز توسط رادیکالهای آزاد صدمه میبینند. بافتهای چرب به اکسیداسیون حساس هستند این موضوع را میتوان در پوستی که خشک به نظر میآید دید. پروتئین آسیب دیده (و آنزمیها که از پروتئین ساخته شدهاند) میتوانند منجر به چروکیدگی زودرس، پیری یا حتی پیشرفت سرطان روی پوست آسیب دیده شوند. هرجا که آنتی اکسیدان برای »خاموش کردن« رادیکالهای آزاد الکترون، ناکافی باشد، همین فرایند میتواند به هر شکلی داخل بدن نیز به وقوع بپیوندد. آنتی اکسیدانها میتوانند خطر پیشرفت دهها بیماری مهلک را کاهش دهند و باعث عمری طولانیتر و با کیفیت بالاتر میشوند. این نظریه وجود دارد که ممکن است همه بیماریهای تباهکننده مربوط به بعضی فعالیتهای رادیکالهای آزاد باشد. طبق نظر دکتر پارکر، یک محقق برجسته در زمینه آنتی اکسیدانها از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، برای افزایش طول عمر راهی بهتر از استفاده از آنتی اکسیدانها وجود ندارد.
هزاران مقاله در مورد آنتی اکسیدانها هر ساله در مجلات علمی و پزشکی چاپ میشود. مضمون اصلی آنها این است که رادیکالهای آزاد ژنها را صدمه زده و ژنهای »بد« را فعال میکند. در حالیکه آنتی اکسیدانها از ژنها محافظت مینماید وسیستم ایمنی را تقویت میکند. اینها بعضی از مهمترین کشفیات قرنهای ۲۰ و ۲۱ است. در سالهای آینده دانشمندان برای تعیین نقشهای منحصر بفردی که آنتی اکسیدانها مانند بازیکنان مختلف در تیم ایفا میکنند بر روی واکنشها در سطح مولکولها و اتمها تمرکز خواهند کرد.
نیروهای خارجی مانند استرس، نور، خورشید، فشارهای روزمره کاری، آلودگی هوا، الکل و سیگار میتواند سبب ایجاد رادیکالهای آزاد شود. رادیکالهای آزاد به دو روش میتواند کنترل شود:
۱) استفاده از رژیم غذایی کم چرب با فیبر بالا و دوری از سیگار و الکل به منظور محروم کردن سوخت برای ایجاد رادیکالهای آزاد
۲) استفاده از آنتی اکسیدانها برای خنثی کردن واکنشهای رادیکالهای آزاد.
آزمایشات انجام شده بر روی حیواناتی که دارای کمبود ویتامین E هستند، نشان میدهد که این کمبود بر سیستم تولیدمثل (ضعیف شدن بیضه، رشد ناقص جنین)، سیستم عضلانی (اختلال رشد عضلات استخوانی، از بین رفتن نسوج قلبی و تصلب رگهای قلبی، سیستم گردش خون (حساسیت ترشحی، تحلیل گلبولهای قرمز آریتروسیت، کم خونی)، سیستم استخوانبندی (از بین رفتن رنگ دندانها) و سیستم عصبی (تورم مغز، رسوب پیگمان لیپوفیوسین) اثر دارد.
ویتامین E اثرات سوء مواد مختلف سمی (مانند سرب و حلالهای کلردار)، داروها (مانند آدریامایسین) و تعدادی از رژیمهای غذایی دارای کمبود (مانند کمی پروتئین) و شرایط محیطزیستی (مانند اکسیژن بالا، ازن یا دی اکسید نیتروژن) را بهبود میبخشد. تکمیل رژیمهای غذایی با مقایر دارویی ویتامین E سیستم ایمنی لنف را تقویت میکند. ویتامین E همچنین به طور متابولیکی با سلنیوم واکنش میدهد. این رابطه اخیراً با کشف این که سلنیوم یک جزء اصلی سازنده گلوتانیون پراکسیداژ، آنزیکی که پراکسیدها را از بین میبرد، مشخص گردیده است.
●ویتامین E و پیر شدن
پیر شدن فرایندی معمولی است که در هر سیستم جاندار رخ میدهد وبا تغییرات ساختاری و عملکردی همراه است که بیشتر آنها انحطاطی میباشند. نقش رادیکالهای آزاد در فرایند پیری و توانایی ویتامین E در تاخیر این فرایند سالهاست که توجه دانشمندان را به خود جلب کرده است. تئوریهای زیادی در مورد پیر شدن ارائه شده است. تحقیقات پاکر و لندویک (Landvik & Packer) در ۱۹۸۹ نشان داده است که آسیبهای رادیکال آزاد در حین فرایند پیر شدن جمع میشوند و نشانه آن افزایش پراکسیداسیون چربی است که عاملی مهم در پیر شدن میباشد. مطالعات روی حیوانات و انسان اثرات محافظتکنندگی ویتامین E و دیگر مواد ضداکسیده را روی واکنشهای رادیکال آزاد ثابت میکند.
●ویتامین E و بیماری عروق قلبی
بیماری عروق قلب (CVD) نام عمومی برای بیماریهایی است که به قلب و یا عروق خونی، سکته و فشار خون بالا مربوط میشود. اکسید شدن لیپوپروتئین با دانسیته پائین (LDL) عامل اصلی در گسترش این بیماری شناخته میشود. طبق نظر انجمن بیماریهای قلب آمریکا در سال ۱۹۹۶، ویتامین E به عنوان یک آنتی اکسیدان در جلوگیری از بیماریهای قلبی اهمیت ویژهای دارد زیرا به محافظت از لیپوپروتئینهای LDL و دیگر ترکیبات غنی از چربی بدن، در برابر فرایند اکسیداسیون که منجر به گسترش بیماری قلبی و سکته میشود، کمک میکند.
ویتامین E همچنین به عنوان مدافع اولیه بدن در برابر آسیب به غشاءهای سلول که برای سلامتی انسان مضر است، عمل میکند. از میان آنتیاکسیدانها ویتامین E قویترین اثر را در برابر گسترش بیماری قلبی نشان داده است. علیرغم این که این مکانیسمها ناشناخته است بعضی از تحقیقات نشان میدهد که ویتامین E با جلوگیری از تشکیل »کلسترول ید« که به LDL شناخته میشود و جذب آن توسط عروق خونی این عمل را انجام میدهد.
●ویتامین E و سرطان
سرطانها با رشد کنترل نشده و تقسیم غیرطبیعی سلولها مشخص میشوند که در صورت عدم کنترل منجر به مرگ میشود. عقیده بر این است که سرطان نتیجه عوامل خارجی به همراه زمینههای ارثی میباشد. بیشتر سرطانهای انسانی ناشی از محیط و براساس الگوی نوع زندگی شامل رژیم غذایی است. رادیکالهای آزاد معمولا در فرایند شروع و پیشرفت سرطان نقش دارند. از کشت سلولی و مطالعات بر روی حیوانات، مشخص شده است که ویتامین E و دیگر آنتی اکسیدانها ممکن است انتشار و رشد سرطان را تغییر دهند. در چند تحقیق اپیدمیولوژیکی در فنلاند (۱۹۸۸) که در طی یک دوره ده ساله انجام گرفته است، همبستگی منفی بین مقدار آنتی اکسیدان سرم و خطر سرطان نشان داده شده است. آزمایشهای علمی زیادی ثابت کرده است که یکی از مکانیسمهای سرطان انباشته شدن آسیبهای رادیکالهای آزاد به DNA میباشد. آنتی اکسیدانها در مقابل سرطان با حداقل سه روش از بدن محافظت میکنند: تخریب رادیکالهای آزاد مسبب سرطان، افزایش سیستم ایمنی بدن که در نتیجه بدن میتواند سلولهای جهش پیدا کرده را از بین ببرد و به وسیله کاهش تمایل سلولهای سرطانی به چسبیدن به دیگر اندامها و غدد.
●ویتامین E و بیماریهای چشمی
آب مروارید یکی از بیماریهای رایج مربوط به افت بینایی در سراسر دنیا میباشد که معمولا در افراد مسن رخ میدهد. فشارهای روانی (استرس) اکسیدکننده با جمع شدن آسیبهای رادیکالهای آزاد به لنزها و شبکیه چشم سبب پیشرفت این بیماری میگردد. بنابراین نقش رژیم غذایی و مکملهای آتی اکسیدانت شامل ویتامین E، بتاکاروتن، کاروتنوئیدهای دیگر، ویتامین C و سلنیوم در جلوگیری و یا آهسته کردن روند این بیماری به طور وسیعی مورد مطالعه قرار گرفته است.
نتایج تحقیقات روی حیوانات نشان داده است که با توجه به نقش پراکسیداسیون چربی در فرایند آب مروارید، ویتامین E میتواند پیشرفت آن را تا حد زیادی متوقف و حتی معکوس سازد. در مطالعه دیگری این نتیجه به دست آمد که در مردان دریافت چند ماده مغذی شامل ویتامینهای C، A، E با کاهش ۴۰-۵۰ درصد پیشرفت آب مروارید همبستگی مستقیم دارد. در تحقیقی در مقایسه ۱۷۵ نفر که آب مروارید داشتند با ۱۷۵ نفر که دچار این بیماری نشده بودند نشان داده شده که به طور قابل توجهی افراد سالم از مکملهای ویتامینهای E و C استفاده کرده بودند. در گروهی که فقط ویتامین E دریافت کرده بودند احتمال بیماری آب مروارید ۵۶ درصد کمتر از کسانی بود که از ویتامین E استفاده نکرده بودند.
●ویتامین E و بیماری التهاب مفاصل
مکانیسمهای اکسیدکننده به طور معنیداری در شروع و پیشرفت بیماریهای التهابی و ایمنی مانند ورم مفاصل موثر هستند. در رماتیسم مفصلی آنتی اکسیدانها از بافت در مقابل آسیب و صدمه با از بین بردن اکسیژن فعال تولید شده توسط سلولهای میکروب خوار (میکروفاژها)، مونوسیتها و غیره، محافظه میکنند. درمان با آنتی اکسیدان به طور وسیعی به شکل روش جایگزین درمان با دارو مورد مطالعه و توجه قرار گرفته است. رنی (Rennie) و همکاران در بررسی عمومی رابطه بیماری ورم مفاصل و مدیریت تغذیهای اظهار داشتند که رژیم غذایی توصیه شده برای این بیماری باید روی غذاهای متنوع و متعادل غنی از آنتی اکسیدانت و دریافت مناسب آهن، کلسیم، ویتامین D و ویتامینهای محلول در آب متمرکز گردد و همچنین باید تاکید در افزایش دریافت اسیدهای چرب امگا سه صورت پذیرد.
●ویتامین E و بیماریهای اعصاب
بیماریهای اعصاب شامل آلزایمر و پارکینسون با پیر شدن، فرایندهای التهابی، آسیبهای رادیکالهای آزاد و فرایندهای سوخت و ساز ارتباط و همبستگی دارد. بدیهی است دریافت آنتی اکسیدانها در جلوگیری از پیشرفت این بیماریها اثر میگذارد. به طور مثال نتایج مطالعه رتردام (Rotterdam) بر روی ۵۳۹۵ نفر که در طی سالهای ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۹ مورد تحقیق قرار گرفته بودند نشان داد دریافت زیاد ویتامین E و C از طریق رژیم غذایی میتواند احتمال بیماری آلزایمر را کاهش دهد.
لیمو ترش و خواص آن
آب لیمو ترش و اسانس آن برای بدن، ذهن و روح بخواص درمانی لیمو ترش بسیار مفید است. اسانس لیمو به واسطه انرژی زا بودن آن مشهور است. در کشور ژاپن به واسطه اثرات شاداب کننده و فرح بخش این اسانس، آن را به هنگام کارکردن کارمندان در فضا منتشر میکنند.
همچنین میتوان از چند قطره از اسانس لیمو به عنوان بخور استفاده کرد، یا مقداری ازآن را در وان حمام ریخت. این کار باعث سرحال شدن کلیه اعضا بدن میشود. البته نباید هرگر اسانس لیمو را بدون رقیق کردن برروی پوست بکار برد زیرا باعث بروز مشکلات پوستی میشود.
درخشان کننده چشمها :
سعی کنید در نوشیدنی هایتان از آب لیمو استفاده کنید. فرضا” هر روز صبح یک عدد لیمو را با مقداری آب گرم میل کنید. نوشیدن این مایع به جای نوشیدن چای باعث میشود شما بدن سالمتری داشته باشید. همچنین در اثر نوشیدن مایعات حاوی آب لیمو، چشمهای شما درخشانتر شده و پوستی سرحال تر از قبل خواهید داشت. در صورت تمایل برای بهتر کردن طعم آن میتوانید از شکر یا عسل استفاده کنید.
تسکین دهنده گلودرد :
لیمو دارای اثرات ضد عفونی کننده و قابض است و بدین جهت میتوان از آن برای درمان گلودرد استفاده نمود. با توجه به مقدار بسیار زیاد ویتامین “ث” موجود در لیمو، مصرف آن باعث افزایش مقاومت سیستم ایمنی بدن میشود. برای فرد مبتلا به آنفلونزا و سرماخوردگی مصرف مخلوطی از آب لیمو تازه با عسل در یک لیوان آب گرم بسیار مفید است.
نیرو بخش و تب بر :
مصرف آب لیمو باعث کاهش تب در افراد بیمار میشود. به عنوان مثال اگر چند قطره از اسانس لیمو یا مقداری آب لیمورا به آب سرد اضافه کنید، سپس با استفاده از یک دستمال آن را روی پیشانی تب دار قرار دهید، این کار باعث کاهش تب وتقویت نیروی بدن خواهد شد. ذکر این نکته ضروری است که قبل از قرار گرفتن در مقابل نور آفتاب باید از قرار دادن اسانس لیمو به صورت مستقیم برروی پوست خودداری شودزیرا ممکن است باعث بروز حساسیتهای پوستی گردد.
تسکین دهنده درد :
لیمو باعث تسکین سردردهای معمولی و سردردهای میگرنی میشود. برای این منظور میتوان ۵ قطره اسانس لیمو را در۲۵ میلی لیتر از یک روغن حامل مناسب (مانند روغن بادام) مخلوط کرد و آنرا با استفاده از یک دستمال کتانی برروی ناحیه مبتلا به درد ماساژ داد.
پاک کننده پوست :
اگر پوست شما چرب است میتوانید آنرا با لیمو که یک ماده قابض است تمیز کنید. به این ترتیب که یک قاشق چای خوری آب لیمو را در دو فنجان آب مقطر بریزید و با یک پنبه تمیز صورت خود را با آن پاک کنید. این کار باعث کاهش چربی پوست میشود و از پدید آمدن جوشهای صورت جلوگیری میکند. در صورت استفاده از این لوسیون برای جلوگیری از رشد باکتریها بهتر است هرروز یک محلول تازه درست کنید. مصرف این محلول باعث خشک شدن پوست میشود و برای پوستهای چرب بسیار مفید است. اما در صورت داشتن پوست خشک از مصرف آن خودداری کنید.
ضد شوره و بر طرف کننده خارش پوست سر :
آب لیمو برای پوست سر بسیار مفید است و شوره سر را کاهش میدهد. عصاره حاصل از آبگیری یک لیموی تازه را حدود ۱۰ دقیقه برروی پوست سر مالش دهیدو سپس آن را با آب به طور کامل بشوئید. همچنین آب لیمو میتواند به عنوان یک تقویت کننده مو وضد خارش، به صورت ماساژ برروی پوست سر استفاده شود.
ضد سرماخوردگی : آب لیمو یک ضد ویروس عالی میباشد و همچنین مصرف آن برای سرماخوردگی شدید بسیار مفید است. بدین منظور یک عدد لیمو را با مقداری نمک میل کنید. در صورت تمایل میتوان عصاره گرفته شده را در آب رقیق کرد و سپس مصرف نمود.
یک حالت دهنده خوب برای موها :
بعلاوه شستشوی موی چرب با استفاده از آب لیمو باعث کاهش چربی آن میشود. به این صورت که عصاره حاصل از ابگیری دو عددلیمو در یک لیتر آب مورد استفاده قرار دهید و موهایتان را با این محلول بشویید. این روش باعث درخشان و شاداب شدن انواع موها میشود. همچنین مصرف آن باعث میشود موهای طلایی رنگ روشنتر شوند.
نرم کننده مناسب برای پوست آرنج : برای نرم کردن پوست زبر ناحیه آرنج، آرنجتان را حدود ۱۰ دقیقه برروی یک برش لیمو ترش فشار دهید.
تقویت کننده حافظه :
لیمو تقویت کننده حافظه است. چند قطره از اسانس لیمو را روی یک دستمال ریخته و از طریق بینی استنشاق کنید. همچنین میتوان این کار را در مواقعی انجام داد که میخواهید چیزی رابه یاد بیاورید. مغز شما با استنشاق اسانس لیمو نیروی تازه ای بدست خواهد آورد.
آرامش دهنده روح :
لیمو همواره به عنوان یک ماده تسکین دهنده روح مطرح بودهاست. استشمام رایحه معطر لیمو در طی تمرینات تمرکز و تعمق روح (مدیتیشن) بسیار مفید است. برای انجام این کار کافی است که سه قطره از اسانس لیمو را به یک کاسه حاوی آب گرم افزود و آنرا در هوای اتاق قرار دهید. به این ترتیب در طول استشمام رایحه معطر لیمو به یک آرامش مطلوب فکری و روحی دست خواهید یافت.
ویتامین C سلطان ویتامین ها
مصرف ویتامین C به خاطر نقشی که در رشد و سلامت بافت های بدن به خصوص در استخوان ، دندان ، لثه ، رباط ها و رگ های خونی دارد و نیز نقشی که در افزایش توانایی بدن در مقابله با عفونت ها و تنش ها و کمک به جذب راحت تر آهن غذا و پیشگیری از کم خونی و فقر آهن دارد و نیز نقش احتمالی آن در پیشگیری از پیری زودرس و سرطان ، امروزه بیش از پیش مورد توجه پزشکان و عموم مردم قرار گرفته است . به طوری که برخی متخصصان توصیه می کنند مقدار توصیه شده مصرف آن باید بیشتر از گذشته باشد . این ویتامین در سبزی و میوه ها ، به خصوص مرکبات یافت می شود . لیمو ، پرتقال ، توت فرنگی ، فلفل دلمه ای و کلم بروکلی از جمله مواد سرشار از ویتامین C هستند . آخرین توصیه کارشناسان ، مصرف روزانه حداقل 5 وعده از میوه و سبزی است . البته مادران باردار یا شیرده و سیگاری ها به مقادیر بیشتری از این ویتامین نسبت به افراد عادی نیاز دارند . ویتامین ها ترکیبات شیمیایی هستند که برای کارکرد درست بدن ضروری هستند . بعضی از آن ها مانند ویتامین C ، چون در بدن ذخیره نمی شوند ، لازم است روزانه مصرف شوند . بعضی افراد مقادیر زیادی از قرص ها یا اشکال دیگر دارویی ویتامین C را مصرف می کنند . چون فکر می کنند برای سلامتی شان مفید است و آن ها را از برخی بیماری ها مانند سرماخوردگی حفظ می کند . اما هنوز هیچ مدرک معتبر علمی در این مورد بدست نیامده است و مصرف زیاد ویتامین C ممکن است باعث تهوع ، دل درد ، اسهال و شاید سنگ های کلیه بشود . بنابراین از مصرف خودسرانه این قرص ها و بدون تجویز پزشک خودداری کنید .
متاسفانه گاهی در بعضی نشریات، مجلات و سایتهای اینترنتی پزشکی به مقالاتی برمیخوریم که ممکن است به استفاده بیش از اندازه (over-prescription) مولتیویتامینها منجر گردد؛ امری که نه تنها هزینهبر است، بلکه ممکن است بیفایده و حتی مضر هم باشد. به منظورروشنسازی دیدگاه همکاران گرامی در این مقاله خلاصهای از شواهدی که اخیرا بازبینی شده را ذکر مینماییم. امید که در آگاه ساختن همگان موثر واقع شود...
ویلیام شیکسپیر، نویسنده شهیر بریتانیایی میگوید: «در ازای انجام کاری بسیار خوب، انجام خسران یا اشتباهی کوچک جایز است.» در نگاه اول، عوارض احتمالی مصرف روتین مولتیویتامینها عبارت خواهند بود از علایم و مشکلات ناشی از هیپرویتامینوز که تظاهرات پر سرو صدای آنها را بارها در جداول بلند بالا و پر طمطراق کتابهای گوناگون دیدهایم؛ مشکلاتی که چندان در طبابت روزمره شایع نیستند و در نگاه اول، ممکن است همان ضررهای کوچکی به نظر برسند که به قول شیکسپیر در ازای سودمندی فراوان مولتی ویتامینها (که مقالات مختلف به آنها اشاره میکنند) قابل چشمپوشی باشند. با این حال، با مطالعه سطرهای پایینی در خواهید یافت که ظاهرا عکس این موضوع برای استفاده روتین از مولتیویتامینها در عموم مردم صادق است؛ یعنی فوایدی کم و محدود در برابر خطراتی واقعی و جدی!
● اثرات مرگبار
گاهی در بعضی مقالهها میخوانیم که: «مولتیویتامینهای تراپوتیک که مواد تشکیل دهنده آنها بر اساس احتیاجات بدن تنظیم شدهاند، سلامت انسان را تامین و تضمین مینمایند...» همچنین: «... متخصصان عقیده دارند تقریبا همه افراد از مصرف روزانه یک عدد از این نوع مولتیویتامینها سود خواهند برد...». بسیاری از مردم عقیده دارند استفاده از داروهای تقویتی! راهی بسیار مناسب برای ارتقای سلامت میباشد. حتما با افراد زیادی مواجه شدهاید که به دنبال سرماخودگی فوری به جستجوی قرصهای مکمل ویتامین C میگردند. با این حال شواهد اخیر و بسیار محکمی از عدم اثربخشی و حتی احتمال اثرات سوء و مرگبار مصرف مولتیویتامینها در افراد به ظاهر سالم وجود دارد. بر خلاف اطلاعات کهنه و قدیمی و باور عموم، شواهد در مورد اثر سودمند در برابر مضرات
(risk/benefit ratio) برای بسیاری از ویتامینهای مکمل (حتی مکمل ویتامین D که در برابر سودمندیاش برای بالا بردن تراکم استخوان، خطراتی از جمله بالابردن ریسک عواقب قلبی- عروقی به آن وارد شده است)، غامض بوده، صدور کلی رای را برای مفید بودن آنها برای عموم از نظر علمی (و نه تبلیغاتی!) غیر ممکن نموده است.
از سویی، در موارد دیگری از اثرات موثر آنتیاکسیدانی ویتامینها در کاهش بیماریهای قلبی گفته شده است. هر چند این موضوع بهطور کلی مورد قبول است (خصوصا در مورد سبزیجات و میوهجات تازه و رژیم غذایی مدیترانهای)، نمیتوان آنرا به مولتیویتامینهای دارویی مکمل (supplement) تعمیم داد. شواهد جالبتوجه، ولی تاسفباری از اثرات سوء برخی مولتیویتامینها که نام آنتیاکسیدان را نیز یدک میکشند، در افزایش مرگ و میر (اعم ازقلبی- عروقی و all-cause mortality) موجود است. گاهی اشاره میشود: «سطوح بالای هوموسیستیین با افزایش خطر بیماریهای قلبی همراه است. مکملهایی که حاوی ویتامینهای B۶ و B۱۲ هستند، سطوح هوموسیستیین را پایین میآورند...»
لازم به ذکر است این موضوع بهخودیخود صحیح؛ ولی بیفایده است! شواهد محکمی در دست است که درمان با فولات یا ویتامینهای گروه B، علیرغم کاهش دادن سطوح هوموسیستیین، توفیقی برای کم نمودن حوادث قلبی- عروقی ندارد. بدون شک، همکارانی که با طب نوین آشنایی دارند، نامsurrogate marker ها را بارها شنیدهاند. وارد شدن به جزییات این موضوع، از حوصله مطلب خارج است، ولی به اختصار، موفقیت در بهبود نتایج surrogate marker(در مثال اینجا، هوموسیستیین) تضمینکننده رسیدن به موفقیت در بهبود نتایج اصلی (در مثال موجود، کاهش حوادث قلبی- عروقی) نمیباشد.
ریاضیدان و فیلسوف فرانسوی «رنه دکارت» میگوید: «زمانی که حقیقت محض در دسترس ما نیست، بهترین کار، رفتن به سراغ محتملترین است.» متاسفانه یا خوشبختانه، پزشکی بر پایه مطالعات تجربی بنا شده و تعبیر و تفسیر پیش از داشتن شواهد تجربی، میتواند عواقب ناخوشایندی به همراه بیاورد، بنابراین، صرفا با ایجاد فرضیه و توجیهات اولیه (که گاهی در بر گیرنده اندکی از دانستههای ما در مورد پاتوفیزیولوژی بیماریها است)، نمیتوان چشم انتظار ایجاد بهبود در پیامدهای بالینی برای تجویزات فرضی بود! محتملترین کار برای یافتن اثرات هرگونه مداخله، به دستآوردن شواهد مناسب (عمدتا از طریق کارآزماییهای بالینی شاهددار کورسوسازی شده) میباشد.
● سخن آخر
در مورد اثربخشی مولتیویتامینها با توجه به شواهد امروزی میتوان گفت به استثنای مواردی همچون کمبود علامتدار ویتامینها، سندرمهای سوءجذب و برخی مصارف محدود دیگر، تجویز مولتیویتامینها به طور درازمدت و روتین، سودی (جز برای شرکتهای سازنده!) ندارد. تمامی موارد بالا تنها به بررسی اثربخشی مولتیویتامینها مرتبط بود؛ حال آنکه در دنیای امروزی، باید هزینه/اثربخشی را نیز مدنظر قرار داد. بنا بر آنچه رفت، توصیه به تجویز روتین این مکملها در حال حاضر و با شواهد موجود، جای تامل دارد. شاعر چه زیبا گفته است:
«امیدوار بود آدمی به خیر کسان
مرا به خیر تو امید نیست، شر مرسان!»
دکتر بهنود بیکدلی
مرکز تحقیقات قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
References:
۱) Shakespeare W. The Merchant of Venice, Act IV, sc.۱, ۱۵۹۶.
۲) Neuhouser ML, Wassertheil-Smoller S, et al. Multivitamin use and risk of cancer and cardiovascular disease in the Women&#۰۳۹;s Health Initiative cohorts. Arch Intern Med. ۲۰۰۹; ۱۶۹: ۲۹۴-۳۰۴.
۳) Sesso HD, Buring JE, Christen WG, et al. Vitamins E and C in the prevention of cardiovascular disease in men: the Physicians&#۰۳۹; Health Study II randomized controlled trial. JAMA. ۲۰۰۸; ۳۰۰: ۲۱۲۳-۳۳.
۴) Albert CM, Cook NR, Gaziano JM, et al. Effect of folic acid and B vitamins on risk of cardiovascular events and total mortality among women at high risk for cardiovascular disease: a randomized trial. JAMA. ۲۰۰۸; ۲۹۹: ۲۰۲۷-۳۶.
۵) Lee IM, Cook NR, Gaziano JM, Vitamin E in the primary prevention of cardiovascular disease and cancer: the Women&#۰۳۹;s Health Study: a randomized controlled trial. JAMA. ۲۰۰۵; ۲۹۴: ۵۶-۶۵.
۶) Bjelakovic G, Nikolova D, Simonetti RG, Gluud C. Systematic review: primary and secondary prevention of gastrointestinal cancers with antioxidant supplements. Aliment Pharmacol Ther. ۲۰۰۸; ۲۸: ۶۸۹-۷۰۳.
۷) Bjelakovic G, Nikolova D, Gluud LL, Simonetti RG, Gluud C. Antioxidant supplements for prevention of mortality in healthy participants and patients with various diseases. Cochrane Database of Systematic Reviews ۲۰۰۸, Issue ۲. Art. No.: CD۰۰۷۱۷۶. DOI: ۱۰.۱۰۰۲/۱۴۶۵۱۸۵۸.CD۰۰۷۱۷۶.
هفته نامه سپید
« ویتامین D و عملکرد عضلات »
دریافت ویتامینD و کلسیم موجب افزایش قدرت و هماهنگی عضلات ، در افراد بالای 65 سال می شود .
ضعف عضلات در بسیاری از سالمندان موجب عدم توانایی در راه رفتن می شود آنان گاهی حتی قدرت بلند شدن از صندلی را ندارند . دلیل عمده ناتوانی عضلات سطح پائین ویتامین Dاست . در صورتیکه میزان هیدروکسی ویتامینD در خون کمتر از 50 نانومول در لیتر باشد، عضلات هماهنگ عمل نمی کنند و با میزان کمتر از 30، قدرت عضلات کاهش می یابد و فرد دچار ناتوانی می گردد.
از آنجا که اغلب افرادبهمیزان ناکافی ویتامینD از غذا دریافت می کنند ، باید در مقابل آفتاب قرار گیرند تا از این طریق ویتامینD در زیر پوست بدن آنها تولید گردد . قرار گرفتن در برابر آفتاببه طور مستقیم ( نه پشت شیشه ) و به مدت20 دقیقه در مناطق صورت و دستها کافی است .
توصیه می شود افرادی که مبتلا به ضعف عضلات هستند،میزان هیدروکسی ویتامینD خون خود را مورد آزمایش قرار دهند و در صورتیکه مبتلا به کمبود شدید شده باشند ، دریافت 400 واحد کوله کاسیفرول ( ویتامینD ) به همراه 1200 میلی گرم کلسیمبرای آنهاضروری است .
چند خبر تغذیه ایی:
اثر ویتامین C بر درمان سرطان :
بررسیها نشان میدهند ، تزریق داخل وریدی مقادیر زیاد ویتامین C ، میتواند در درمان سرطانها مفید باشد .
گروهی از دانشمندان ویتامین C را به دو شکل خوراکی و تزریقی به بیماران سرطانی ، تجویز کردند . با توجه به اینکه دریافت این ویتامین در این دو روش با هم تفاوت دارد ، اثرات آن بر درمان سرطانها نیز فرق خواهد داشت .
محققان معتقدند اسید اسکوربیک (ویتامین C) ، در غلظتی که تنها بوسیله تزریق داخل وریدی بوجود میآید ، میتواند باعث از بین بردن سلولهای سرطانی شود . همچنین سلولهای سالم با هیچ غلظتی تحت تأثیر قرار نمیگیرند . دانشمندان اظهار امیدواری کردند ، با استفاده از این روش ، گامی ارزشمند در جهت درمان سرطانها بردارند.
رابطه بیماری MS و مصرف قرصهای ضد بارداری خوراکی :
مطالعات جدید نشان میدهند ، زنان حامله یا کسانی که قرصهای ضدبارداری خوراکی استفاده میکنند ، در معرض خطر کمتری در برابر بیماری MS ( مالتیپل اسکروریس ) قرار دارند .
مطالعات قبلی بر روی مدلهای حیوانی نشان داده است ، که هورمون استروژن در جنس مؤنث ، باعث کاهش خطر ایجاد MS میشود . دانشمندان معتقدند ، قرص های خوراکی ضد بارداری و همچنین شرایط فیزیولوژیک بدن زنان ، مانند حاملگی به علت افزایش هورمون استروژن باعث کاهش خطر بیماری MS میشود .
رژیم غذایی حاوی سویا و کاهش شکستگیهای استخوانی درزنان مسن :
مطالعات دانشمندان چینی نشان میدهد ، رژیم حاوی سویا ، به علت وجود استروژن موجود در دانههای سویا ، میزان شکستگیهای استخوانی در زنان مسن به ویژه در اوایل یائسگی را کاهش میدهد .
این بررسی که بر روی 24000 زن انجام شده ، نشان داد مصرف زیاد سویا ، باعث کاهش چشمگیر شکستگیهای استخوانی در آنها شده است .
این کاهش حتی در زنانی که 10 سال از یائسگی آنها گذشته نیز دیده می شود.
دانشمندان اظهار امیدواری کردند ، که با استفاده از عصاره دانههای سویا ، به حفظ استخوانها در زنان مسن کمک میکنند .
اثرات قرصهای استروژنی بر کیفیت زندگی زنان یائسه :
بررسیها نشان میدهند ، تجویز قرصهای استروژنی برای افزایش کیفیت زندگی در زنان یائسه ، تأثیر چندانی ندارد .
این قرصها ممکن است باعث بهبودی نسبی برخی از علائم ، مانند بیخوابی در این دوران شوند اما باعث افزایش خطر حمله قلبی ، سرطان سینه و سکتههای مغزی در آنان می شود . بنابراین پزشکان مصرف این داروها را زیاد توصیه نمیکنند .
چگونگی آلوده شدن سلولها به ویروس HIV :
محققان دانشگاه جان هاپکینز ، موفق شدند پروتئینی را که در سطح سلول وجود دارد و سبب انتقال ویروس HIV عامل بیماری زای ایدز از سطح به داخل می شود
این پروتئینها در حقیقت کانالهایی یونی هستند که به عنوان سلولی عمل کرده و ویروسهایی نظیر HIV را همانند یک میهمان وارد سلول میزبان می نمایند .
علاوه بر موارد گفته شده پژوهشگران پروتئین مذکور را چنین توصیف کردهاند : مقاوم در برابر داروهای ضد ویروس ایدز و سیستم ایمنی بدن . طی تحقیقات انجام شده پژوهشگران موفق شدند چهار پروتئین دیگر را نیز ردیابی کنند.
اسید آمینههای نظیر سرین ، تریپتوفان ، تیروزین و اسید متپلور ، ترئونین . همچنین پژوهشگران با برچسب دار کردن و کد دار کردن پروتئینهای نام برده به راحتی قادر به شناسایی و ردیابی آنها در بدن هستند و میتوانند ویروس و عملکرد این پروتئین ها را زیر نظر داشته باشند.
همچنین برخی از محققان معتقدند که میتوان به وسیله این روش شناسایی و ردیابی پروتئینها ، نوعی داروی جدید ، به منظور درمان ایدز تولید کرد .
روش جدید درمان سرطان سینه :
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا ، موفق شدند راه درمانی جدیدی برای درمان سرطان سینه کشف کنند .
این روش که به اختصار CAD، نام دارد ، به پزشکان این امکان را میدهد که تومور را قبل از گسترش وسیع ، شناسایی نموده و درمان قطعی را شروع کنند .
این روش از پرتو درمانی ، سریعتر و کارآمدتر بوده و بیش از 64 درصد از افراد مبتلا به تومور توسط این روش درمان میشوند . همچنین خطرات ناشی از پرتو درمانی ، با این روش کاهش مییابد . این تحقیقات بر روی 27274 نفر مبتلا به سرطان سینه ، انجام شده است .
مصرف شیر مادر در جلوگیری از بروز چاقی مفرط در دوران نوجوانی :
آیا می دانید کسانی که از شیر مادر به جای شیر خشک استفاده کرده اند، استعداد کمتری برای چاقی دارند .
یکی دیگر از مزایای شیر مادر نسبت به شیر خشک این است که، شیر مادر می تواند موجب جلوگیری ازایجاد چاقی، درسالهای بعد زندگی یک کودک بشود . بر طبق نتایج آزمایش که در مجله انجمن پزشکی آمریکا American medical ) Assiciation ) درج شده است، کودکانی که در 6ماه اول زندگیشان به وسیله شیر مادر تغذیه شده اند، در سن 14 سالگی 22% درصد کمتر از کودکانی که به وسیله شیرخشک تغذیه شده اند به عارضه چاقی دچار می گردند . علاوه بر این هرچه مدت زمان شیر دهی بوسیله مادر بیشتر باشد ،احتمال ابتلای کودک به عارضه چاقی در سنین نوجوانی کاهش می یابد .
ارسالی توسط امیر حسین
تا کنون مواد غذایی زیادی از نظر وجود ویتامینهای مختلف و میزان آنها مورد بررسی قرار گرفته اند در این بخش به بررسی ماده غذایی که به تازگی در سفره مردم ایران جای خود را باز کرده است از نظر ویتامینها می پردازیم
در گذشته قارچ را از مراتع و جنگل ها جمع می کردند. امروزه درکارگاه های صنعتی تولید و در تمام سال در اکثر مغازه ها وسوپرمارکت ها عرضه می گردد.
قارچ استخوان ها را تقویت می کند، و کمبود ویتامین D را جبران می کند.
اکثر مواد غذایی در طبیعت به مقدار کافی ویتامین D دارند؛ مثل ماهی، قارچ و بعضی از انوع پنیرها. معمولاً چون با کمک نور آفتاب در پوست بدن به راحتی ویتامین D تولید می شود ، مقدار کمی ویتامین D لازم داریم . فقط در زمستان وقتی که نور آفتاب به ندرت به بدنمان می خورد و ما خیلی کم از خانه خارج می شویم و وقتی هم که خارج می شویم لباسهای کلفت می پوشیم، پوست ما این شانس را ندارد که از نور آفتاب استفاده کند و تولید ویتامین D نماید. افرادی که مدت طولانی در تخت هستند و یا اصولاً بیرون نمی روند، غالباً ازکمبود ویتامین D رنج می برند و این امر به استخوان های آنها صدمه می زند. ویتامین D باعث می شود که کلسیم در روده جذب شده و بلافاصله در استخوانها بکار رود. افراد مسن غالباً به مرض بی آهک شدن استخوان( پوکی استخوان ) مبتلا هستند. آنها بایستی از رژیم غذائی استفاده کنند که دارای ویتامین D می باشد مثل قارچ. یک پرس قارچ(200 گرم) نیاز روزانه به ویتامین D را تامین می کند.
هر کس به هر دلیلی مدت طولانی در تخت بماند، استخوان هایش بصورت مطلوب ساخته نخواهد شد. از طرف دیگر در اثر کمبود نور خورشید و کمبود ویتامین D بدن قادر به جذب کلسیم نخواهد بود. غالباً این افراد وقتی متوجه نارسائی می شوند که می خواهند تخت را ترک کنند. با این استخوان های ضعیف بایستی انسان کاملاً مراقب باشد. به اینگونه افراد توصیه می شود حتی المقدور درهرهفته سه مرتبه،هر بار یک پرس قارچ میل نمایند و بهتر است با شیر و یا محصولات لبنی خورده شود، چه پخته و چه خام بعنوان سالاد مصرف شود؛ قارچ به عنوان منبع ویتامین D و شیر، ماست و یا پنیر به عنوان منابع کلسیم ، سبب تقویت استخوان ها می شوند.
برای اینکه تمام مواد مغذی از موادغذائی به بهترین صورت جذب شوند، نیاز به ویتامین های گروه B می باشد. قارچ یک دسته از این ویتامین های سوخت و ساز را تامین می کند. هر سلول در بدن انسان به ویتامین B2 موجود در قارچ نیاز دارد تا بتواند انرژی کسب کند. برای اینکه انسان زود خسته و کم حوصله نشود، اعصاب هم نیاز به ویتامین B2 دارند. وظیفه بیوتین موجود در قارچ در سوخت و ساز بدن این است که انرژی را آماده نگه می دارد و اسید فولیک در سوخت و ساز پروتئین و مواد اصلی ژن ها نقش مهمی را بازی می کند. خانم ها بطور متوسط 90% مقدار ویتامین B2 توصیه شده را دارا می باشند و بندرت یک زن اسید فولیک را به اندازه لازم جذب می کند. بنابراین برای حل این مشکل بایستی خانمها در رژیم غذائی خود غالباً از قارچ استفاده کنند.
ویتامین 1B ( تیامین ) و ویتامین B2(ریبوفلاوین)
اولین ویتامینی که از این گروه ویتامینها کشف شد ، ویتامین B1 بود که نام دیگر آن تیامین است .
این ویتامین تأثیرات بسیار مهمی در سوختن قندها دربدن و عملکرد اعصاب دارد . ماده بلوری رنگ سفیدی است که در محیطهای خشک نسبت به حرارت و PH اسیدی مقاوم است لیکن در محیطهای قلیایی و در برابر حرارت ، بخصوص در مجاورت با الکل ناپایدار می باشد .
این ویتامین از ماده حاوی گوگرد (تیو) و گروه آمین تشکیل گردیده است . همچنین به علت تأثیر بر سیستم اعصاب به عنوان عامل ضد التهاب عصبی شناخته می شود .
ویتامین B1 از راه روده جذب خون می شود ، تغییراتی بر روی آن صورت می گیرد و آماده استفاده بافتها می گردد . یکی از موادی که در جذب آن اختلال ایجاد می کند ، الکل است که مصرف زیاد آن موجب کمبود ویتامین B1می شود .
این ویتامین در بدن ذخیره نمی شود ، از اینرو باید توجه کنیم تا با مصرف درست از کمبود آن جلوگیری نماییم . عملکرد آن در اندامها ، فعال کردن آنزیمهای لازم برای سوختن قند در بدن است ، این ویتامین نقش اساسی در ادامه عملکرد چرخه کربس دارد .
نقش مهم دیگر آن در اعصاب است ، ما برای انجام هر حرکت و یا درک احساس از محیط نیاز داریم پیامهای عصبی از مغز به اعصاب بدن و بالعکس منتقل شوند ، ویتامین B1 در انتقال پیامهای عصبی نقش مهمی دارد .
مقدار مورد نیاز روزانه را معمولاً بر حسب میزان کالری دریافتی حساب می کنند، زیرا رابطه زیادی بین ویتامین B1 و راه مابولیکی کربوهیدراتها وجود دارد؛ بنابراین 4/0 میلیگرم برای هر هزار کیلوکالری مصرفی در روز لازم است . در صورتیکه مصرف این ویتامین کمتر از حد مورد نیاز بدن باشد در ابتدا فرد بی اشتها می شود و وزنش کاهش می یابد .
کمبود شدید ویتامینB1 سبب ابتلای فرد به بیماری بری بری می شود که حالت وخیم آن به مرگ فرد می انجامد. به دلیل نقشB1 در سوخت قند و تولید انرژی ، هنگام کمبود آن فرد ناتوان شده و گاهی اِدم یا ورم اندامها در فرد به وجود می آید و به دلیل نقش B1 در اعصاب در صورت کمبود آن ، اعصاب تحلیل می روند خصوصاً اعصاب پا، گز گز کردن پاها که شکایت بسیاری از افراد است می تواند ناشی از کمبود B1 باشد . این بیماری در کودکانی که در مرحله از شیر گیری هستند و مادرانشان اهمیت زیادی به غذای تکمیلی آنها نمی دهند نیز عارض می شود .
در اشخاص مسن نقش تیامین مثل بقیه نیست و کمتر در سوخت و ساز مصرف می شود و جذب آن هم به خوبی افراد جوان صورت نمی پذیرد به همین دلیل برای یک فرد مسن ، 2/1 میلی گرم ویتامین B1 در روز کافی است .
ویتامینB1 در کدام مواد غذایی موجود است ؟
ویتامینB1 در بسیاری از غذاها مثل نانها، غلات و گوشتها خصوصاً گوشت قرمز وجود دارد . بیشترین میزانB1 در مخمر ، جگرو سبوس غلات ( گندم، جو و برنج) است .
سبوس منبع غنی B1است و با گرفتن پوست غلات برای تهیه آرد سفید قسمت اعظم B1از دست می رود . از اینرو توصیه می شود از نانهای سبوس دار مثل سنگک ، بربری و بیسکویت هایی که با آرد سبوس دار تهیه می شود استفاده کنید .
ژاپنی های فقیر که غذای آنها فقط برنج سفید و ترشی است پس از مدتی دچار ناتوانی در عضلات پا و راه رفتن می شوند که این همان بیماری بری بری است .
البته مصرف خرچنگها و بعضی از ماهیها و میگو بصورت خام در ژاپن در ایجاد این بیماری نقش قابل توجهی دارد زیرا در بدن این حیوانات دریایی ماده ای به نام تیامیناز (Thiaminase) وجود دارد که فرمول تیامین را شکسته خاصیت ویتامینی آنرا از بین می برد .
کمبود این ویتامین بر دستگاه عصبی یا سیستم گردش خون اثر می گذارد . نکته دیگر اینکه حرارت، ویتامین B1را از بین می برد .
اگر از جگر غذایی تهیه می کنید ، بهتر است آنرا قبل از پخت در فریزر قرار ندهید و برای پخت از حرارت بالا استفاده نکنید .
بهتراست بدانید ، مصرف ماءالشعیر و یا جوانه گندم نیزمیزان زیادیB1 به بدن ما می رساند .
ویتامین B2(ریبوفلاوین)
دلیل انتخاب این نام ، رنگ زرد این ویتامین است که ناشی از وجود حلقه فلاوینی موجود در ساختمان آن می باشد .
یکی دیگر از ویتامینهای محلول در آب است که در برابر حرارت و اسید تقریباً پایدار بوده ولی در مقابل نور خورشید و محیط قلیایی مقدار زیادی از آن از بین می رود .
اولین بار به صورت ماده رنگی در شیر شناخته شده است . این ویتامین اگر چه محلول در آب است و دفع آن از طریق ادرار صورت می گیرد، ولی بدن می تواند آنرا در کبد، کلیه و عضلات ذخیره نماید.
از ویتامینهایی است که در بسیاری از مواد غذایی موجود است اما عوارض کمبود آن گریبانگیر افراد زیادی است ، در حالیکه خود آنها ، نمی دانند این عارضه می تواند ناشی از کمبود مواد غذایی باشد . اولین بار این ویتامین زمانی کشف شد که در حین بررسی بر روی ویتامین B1 ، دانشمندان متوجه شدند جزء دیگری موجود است که در مقابل حرارت مقاوم تر از B1 است و زمانی که آنرا از شیر استخراج کردند این رنگدانه های زرد رنگ را B2 نامیدند .
در واقع یکی از دلایلی که روش مناسب شیر را نگهداری در پاکتهای چند لایه می دانند این است که، از تخریب B2 در برابر نور جلوگیری می کند زیرا این ویتامین در مجاورت اشعه ماوراء بنفش تخریب می شود .
B2 همراه غذا وارد بدن می شود و به کمک ناقل هایی که در دیواره روده وجود دارد به خون منتقل می گردد . ویتامین B2 جزء ویتامینهای محلول در آب است از اینرو در بدن ذخیره نمی شود پس میزان مورد نیاز آن باید روزانه مصرف گردد تا مبتلا به کمبود آن نشویم .
عملکرد ویتامین B2در بدن
ویتامین B2 زمانی فعال می شود که مولکول فسفر دریافت کند و این قابلیت را پیدا نماید که در فعالیت های مهم سوخت ساز بدن عمل کند .
B2در فعال شدن ویتامین B3 و B6 نیز دخالت دارد . از اینرو پیشنهاد می کنیم نام آنرا " ویتامین نخود هر آش " بگذاریم چون در بسیاری از اعمال حیاتی بدن و فعالیت دیگر ویتامینها تأثیر دارد . در بدن ما تبدیل B2 به فرم فعال آن تحت تأثر آنزیمهای مربوط به غده تیروئید می باشد . از اینرو افرادی که مبتلا به گواتر هستند و تیروئید کم کار یا پرکار دارند باید مراقب میزان دریافت این ویتامین باشند و از منابع حاوی این ویتامین بیشتر تغذیه کنند چون با کاهش فعالیت غده تیروئید کارایی این ویتامین نیز کاهش می یابد :
· میزان مورد نیاز این ویتامین 3/1 میکروگرم در روز است . علائم کمبود ریبو فلاوین عبارتند از :
1- ترک برداشتن گوشه دهان، خشک و پوسته پوسته شدن اطراف دهان .
2- زخم شدن لبها .
3- قرمز، صاف و براق شدن و متورم شدن مخاط داخلی دهان و زبان .
4- ناراحتیهای چشمی، ترس از روشنایی، قرمزی، تار شدن، ریزش اشک و رگدار شدن و در اصطلاح، احساس وجود شن در چشم از نشانه های کمبود ربوفلاوین است .
درمراحل اولیه در صورتیکه فرد 1 تا 2 ماه از این ویتامین کمتر از میزان نیازش مصرف کند علائم اولیه در چشمهای او ظاهر می شود ؛ یعنی اثرات او به صورت حساسیت به نور ، اشکریزی چشمها و سوزش و خارش چشمها ، بروز می کند . با پیشرفت کمبود این ویتامین در گوشه دهان زخم ایجاد می شود و فرد نمی تواند دهانش را به راحتی باز کند ، زبان فرد ارغوانی رنگ ، متورم و دردناک می شود البته همه این علائم با هم بروز نمی کند گاهی فقط یک یا چند علامت در فرد دیده می شود . از علائم دیگر جوشهای ریزی است که در منطقه کنار بینی و گوشه دهان به وجود می آید . همچنین در منطقه سفید چشم رگهای خونی دیده می شود . کمبود شدید این ویتامین برای یک فرد باردار، عواقب وخیم تری به دنبال دارد از آن جمله ایجاد عارضه لب شکری در جنین است .
منابع غنی از ریبوفلاوین · این ویتامین به میزان زیاد در شیر و محصولات لبنی موجود است . · جگر بهترین منبع ویتامین B2 است . · مخمر آب جو نیز از منابع غنی B2 است · این ویتامین در گوشت وتخم مرغ هم وجود دارد . · در سبوس گندم و در بسیاری از سبزیجات از جمله اسفناج موجود است . · همچنین در قارچ نیز این ویتامین یافت می شود .
در صورتیکه شما روزانه 2 لیوان شیر یا ماست مصرف کنید و در طول روز غذای تهیه شده با گوشت ( گوشت قرمز ، مرغ و ماهی ) یا تخم مرغ مصرف نمایید و از نان سبوس دار مثل نان سنگک تغذیه کنید ، مطمئن باشید میزان B2 مورد نیاز بدن شما تأمین شده است. نیاز به این ویتامین در بارداری افزایش می یابد پس به خانمهای باردار توصیه می شود از منابع غنی این ویتامین یعنی جگر ، ماء الشعیر و شیر با چربی متوسط بیشتر از زمان قبل از بارداری مصرف کنند تا نیاز جنین رانیز تأمین نمایند . این نیاز بیشتر ، با مصرف 1 لیوان شیر اضافه یا 100 گرم گوشت اضافه در روز تأمین می شود . میزان نیاز به این ویتامین در شیردهی از بارداری هم بیشتر است . در دوران شیردهی توصیه می شود برای جلوگیری از اضافه وزن ، بیشتر از منابع گیاهی مثل سبزی خوردن ، اسفناج ، سالاد سبزیجات و ماء الشعیر برای تأمین B2مورد نیاز ، مصرف شود .
ویتامین B12 ( سیانوکوبالامین )
این ویتامین از ویتامینهای محلول در آب می باشد و بر خلاف دیگر ویتامینهای محلول در آب نسبت به حرارت مقاوم می باشد ، این ویتامین نسبت به محیط های قلیایی ناپایدار است .همچنین این ویتامین برخلاف دیگر ویتامینهای محلول در آب در کبد ذخیره می شود .
B12 یک ویتامین حساس و مهم است . این ویتامین موجب درمان یک نوع کم خونی خطرناک به نام پرنشیز( Pernicious anemia ) می شود . ویتامین B12 که شاید تا به حال آمپولهای تقویتی آنرا تزریق کرده باشید ، آخرین ویتامینی بود که کشف شد . این ویتامین رابطه نزدیکی با اسید فولیک دارد .
این ویتامین بسیار حساس است و به سرعت تخریب می شود . تحمل نور ، حرارت و مواد اسیدی و قلیایی را ندارد . حتی در بدن هم به سرعت تخریب می شود . در حقیقت اگر وسیله خاصی برای انتقال آن به خون وجود نداشت ما اصلاً B12 دریافت نمی کردیم .
با خوردن غذای حاوی این ویتامین و ورود آن به دهان همزمان یک عامل پروتئینی ترشح می شود که به B12 متصل می شود و محافظت از آن را تا ابتدای روده بر عهده می گیرد . در مرحله بعد باز هم محافظ دیگری ، به نام فاکتور داخلی (Intrensic factor ) وجود دارد که یک عاملی پروتئینی ، برای محافظت از B12 در برابر محیط های اسیدی و قلیایی به شمار می رود . فاکتور داخلی مثل گاردی محکم ، B12 را صحیح و سالم تا دیواره روده رسانده و آنرا به خون منتقل می کند . در خون نیز 2 عامل دیگر موجود است که دست B12 را گرفته به کبد ، استخوانها و سایر اندامها می برد.
نقش سیانوکوبالامین دربدن
B12 در تولید سلولهای بدن نقش دارد و نقش آن مانند اسید فولیک، شرکت در همانند سازی ژن های هسته سلول است . تکثیر سلولی در دستگاه گوارش ، مغز استخوان و بافت عصب با کمک B12 صورت می گیرد . اگر B12 دریافت نکنیم ظرف حدود یکسال ذخیره موجود در کبد تمام شده و تولید سلولی در اندامهای یاد شده دچار اختلال می شود .
· B12 در دستگاه گوارش به تولید سلولهای مخاطی دیواره کمک می کند . اگر B12 نباشد زبان متورم و سرخرنگ می شود و اختلالات گوارشی مثل اسهال بروز می کند .
· B12 در مغز استخوان موجب تولید سلولهای خونی می گردد ، در صورت کمبود B12 ، ژنهای موجود در گلبولهای قرمز بزرگتر از حد طبیعی شده ، زود از بین می روند و فرد مبتلا به کم خونی مگالوبلاستیک (Megaloblastic animia ) می شود .
· B12 در بافت عصبی نقش تولید سلولهای رشته های عصبی را عهده دار است . کمبود B12 اختلالات عصبی را به همراه دارد که کرخی و لرزش بدن است و سوزش در پاها نیز احساس می شود .
ویتامین B12 برای رشد طبیعی ، سلامت بافتهای عصبی و خونسازی لازم و ضروری است. علاوه بر نقش مستقیم این ویتامین در سوخت وساز اسیدفولیک و اسیدنوکلئیک و نقش غیر مستقیم آن در متابولیسم کربوهیدراتها ، در متابولیسم چربی ها و پروتئینها نیز دخالت دارد . کمبود ویتامین B12 موجب کم خونی کشنده می شود . معمولاً کمبود این ویتامین در انسان در اثر فقر غذایی نیست بلکه اغلب به واسطه عوامل مختلفی چون نارسایی در جذب این ویتامین و فقر فاکتور داخلی ( موکوپروتئین ) به وجود می آید .
کمبود B12 در چه کسانی بروز می کند ؟
کمبود B12 در افرادی که رژیم گیاهی (Vegans ) صرف دارند و شیر و تخم مرغ نمی خورند ، بروز می کند زیراB12 فقط درمنابع غذایی حیوانی موجود است . در افراد کهنسال که ترشح اسید معده و فاکتور داخلی کاهش می یابد ، کمبود B12 عارض می شود ، در واقع رنگ زرد چهره، زبان سرخ و ناتوانیهای عصبی را در نتیجه این کمبود می دانند . میزان مورد نیاز بدن یک فرد بزرگسال 2 میکرو گرم است که در زمان بارداری و شیر دهی نیاز فرد بیشتر می شود . افرادی که جراحی معده انجام داده اند و بخشی از معده ، تمام معده یا قسمت انتهای روده آنها ( ایلئوم ) برداشته شده است ، و کسانی که از قرصهای درمان کننده زخم دستگاه گوارش استفاده می کنند بیشتر در معرض کمبودB12 هستند .
ویتامینB12 در کدام مواد غذایی موجود است؟
B12 فقط در مواد غذایی حیوانی یعنی گوشت و فرآورده های حیوانی مثل شیر و تخم مرغ موجود است .
جگر غنی ترین منبعB12 است .
گوشت گاو ، ماهی تن ، دل و قلوه دارای میزان زیادی B12 هستند .
شیر ، ماست، پنیر و تخم مرغ نیز میزان قابل توجهی B12 دارند .
ماهی و صدف نیز از دیگر منابع این ویتامین به شمار می روند.
البته معمولا در پروسه پخت مواد غذایی 70 درصد از ویتامین از دست می رود ؛ به کار گیری روش مناسب پخت بسیار مهم است ، برای پخت هرگز نباید از جوش شیرین استفاده کرد .
در صورت ابتلا به کم خونی ناشی از کمبودB12 :
· مصرف مکمل یا تزریقB12 طبق دستور پزشک ضروری است .
· در رژیم غذایی خود مواد حاویB12 فراوان تغذیه کنید .
· مصرف دیگر مکمل های ویتامینی بیش از نیاز ( ویتامین C,B) نیز می تواند موجب کاهش B12 در بدن شود .
با خوردن چه میزان مواد غذایی نیاز B12 ما تأمین می شود ؟
میزان نیاز روزانه افراد به ویتامین B12 در زنان و مردان بزرگ سال 4/2 میکروگرم، در زنان باردار 6/2 و شیرده 8/2 میکروگرم توصیه شده است .
زنان و مردان بزرگ سال با خوردن غذایی که ، دارای 100 گرم گوشت قرمز یا 200 تا 300 گرم گوشت مرغ است و مصرف 2 لیوان شیر یا ماست در روز ، می توانند نیازشان را بر طرف کنند .
بانوان باردار و افراد مسن نیز با مصرف مرتب جگر می توانند ، B12 مورد نیازشان را تأمین کنند .
ساختمان شییایی :
سیانوکوبالامین دارای ساختمان شیمیایی پیچیده و بزرگی است و چون عامل سیانور نیز در ساختمان آن دیده می شود ، آن را سیانوکوبالامین می گویند .
اسید فولیک
اسید فولیک یا فولات یکی از ویتامینهای گروه B است که همیشه همراه با ویتامین B12 فعالیت خود را انجام می دهد . به صورت غیر فعال در بدن وجود دارد و وقتی وارد بدن شد در مجاورت ویتامین C تبدیل به نوع فعال این ویتامین می شود . در محیطهای اسیدی نسبتاً مقاوم است لیکن در مجاورت با حرارت، محیط قلیایی یا خنثی ناپایدار می باشد. لذا مقادیر قابل ملاحظه ای از این ویتامین در مراحل مختلف تهیه غذا، از جمله استفاده از حرارت به مدت طولانی، بیرون ریختن آبی که در طبخ به کار می رود و گرم کردن های مجدد از بین می رود . کبد محل اصلی ذخیره این ویتامین است و مقدار کمی از آن از طریق مدفوع و ادرار دفع می گردد .
نقش اسید فولیک در بدن
نقش اساسی اسید فولیک در رابطه با تولید متابولیسم واحدهای یک کربنی است در سنتز پورین و نکلئوپروتئینها شرکت می نماید. این ویتامین در چندین نقش مهم در متابولیسم بخصوص در تکثیر سریع سلولها مانند گلبولهای قرمز، سفید، یا سلولهای مخاطی روده دخالت دارد. همچنین اسید فولیک در خونسازی نیز دخالت دارد.
همانطور که می دانید ، کم خونی یکی از مشکلاتی است که گریبانگیر بسیاری از زنان ایرانی می باشد .
در خون انسان سلولهایی به نام گلبولهای قرمز موجود است که حامل اکسیژن مورد نیاز اندامهاست . در صورتیکه تولید گلبولهای قرمز در بدن کاهش یابد ، فرد مبتلا به کم خونی می شود که علائم آن ضعف ، رنگ پریدگی و خستگی زود رس است . طی تحقیقاتی که در سال 1945 برروی کم خونی انجام شد دریافتند ، کمبود اسید فولیک ( Folic Acid) (B9) یکی از عوامل ایجاد کننده نوع خاصی از کم خونی است که کم خونی ماکروستیک(Macrocytic) نام دارد . کمبود اسید فولیک موجب کاهش تولید گلبولهای قرمز شده و گلبولهای تولید شده بزرگتر و کم رنگ تر از حد طبیعی می شوند. نوع دیگر کم خونی ناشی از کمبود دریافت عنصر آهن است که در مبحث مربوط به خود شرح داده خواهد شد . در صورتیکه فرد مبتلا به کم خونی با تشخیص پزشک از نوع آن اطلاع یابد می تواند با مصرف مواد غذایی غنی ، به درمان کم خونی خود کمک کند .
مانند گلبولهای قرمز و سفید ، سلولهای دیواره دستگاه گوارش و ادراری ، اسید فولیک بیشتر مورد نیاز است .
کمبود اسید فولیک
کمبود اسید فولیک ممکن است به دلیل : فقر منابع غذایی، بدی جذب، بیماری کبدی، اتلاف ویتامین در طول نگهداری و پخت، داروها و کمبود ویتامین C باشد .
کمبود فولات موجب کم خونی مگالوبلاستیک خوانده میشود که نشانه های آن بزرگ شدن گلبول قرمز، کاهش هموگلوبین و اختلالات گوارشی است. عوارض کمبود طولانی مدت آن در یک فرد بالغ ، کم خونی ، متورم و قرمز شدن زبان، اختلالات گوارشی مانند اسهال و اختلالات روحی چون افسردگی است و تأثیر کمبود آن در کودکان نیز کاهش رشد در آنهاست ، تقریباً 10 درصد افراد جامعه مبتلا به درجاتی از کمبود اسید فولیک هستند البته در حدی که علائم بالینی آن بروز نکرده باشد .
این ویتامین در مواد غذایی مختلف یافت می شود و به صورت آزمایشگاهی نیز می توانند آنرا تولید کنند . پس از خوردن ، از قسمت ابتدای روده جذب می شود و توسط جریان خون به کبد رفته ، در آنجا ذخیره می گردد . میزان اسید فولیک موجود در کبد تأمین کننده نیاز 4 تا 5 ماه بدن ما است .
اسید فولیک در ساخته شدن گلبولهای قرمز و سفید مؤثر است ، از اینرو دریافت میزان کافی آن در درمان کم خونی و افزایش ایمنی بدن بسیار مؤثر است .
عملکرد اسید فولیک و دلیل آنکه کمبود آن موجب کم خونی می شود
عمل اسید فولیک شرکت در تولید پروتئین در بدن است . نقش دیگر آن در ساخته شدن اسیدهای نوکلئیک(Nucleic Acid ) است.
اسیدهای نوکلئیک در هسته سلول قرار دارند و انتقال دهنده صفات ارثی می باشند . اسید فولیک با قابلیت جابجایی واحدهای تک کربنه در همانند سازی ژنها نقش دارد . در بخشهایی از بدن که تکثیر سلولی سریع دارند
سالمندان و نوجوانان کم خوراک در معرض کمبود اسید فولیک هستند .
مصرف اسید فولیک در خانمهایی که قصد باردارشدن دارند و یا مادران باردار در ماههای اول و دوم بارداری بسیار ضروری است . کمبود اسید فولیک موجب ایجاد نقصهای مادرزادی در دستگاه عصبی کودک می شود . خانمهایی که قصد بارداری دارند بهتر است از مکمل اسید فولیک با تجویز پزشک و مواد غذایی غنی از اسید فولیک مصرف کنند .
اسید فولیک در اثر نگهداری مواد غذایی در دمای اتاق و پختن به میزان زیادی از بین می رود .
میزان مورد نیاز یک فرد بزرگسال 200 میکروگرم اسید فولیک در روز است . در سالهای اخیر به دلیل تحقیقاتی که انجام شده استاندارد نیاز روزانه افراد را افزایش داده اند که نشان از اهمیت دریافت این ویتامین دارد . نیاز به اسید فولیک در دوران بارداری 400 میکروگرم و در دوران شیر دهی 270 میکروگرم می شود .
افرادی که سوخت و ساز بدن آنها بالاست و یا مبتلا به بیماری خاصی چون سلولهای خونی داسی شکل یا سرطان خون هستند ، نیازمند اسید فولیک بیشتری می باشند .
· مواد غذایی غنی از اسید فولیک
- در جگر ، قلوه و گوشت بدون چربی بیشترین میزان آن موجود است .
- در حبوباتی چون عدس، لوبیا قرمز ، لوبیا سفید و سویا و در سبوس گندم موجود است .
- در سبزیجاتی چون اسفناج، کلم، کاهو، مارچوبه و آرتیشو و در میوه هایی مثل آب پرتقال تازه و موز موجود است .
- میزان کمی در زرده تخم مرغ و شیر موجود است .
- و همچنین در جگر گاو نیز یافت می شود .
در صورتیکه فرد یک غذای حاوی حبوبات به همراه نان سبوس دار مصرف کند مثل خوردن یک کاسه آبگوشت پر حبوبات با نان سنگک را به همراه ماست و اسفناجی که حداقل 1 فنجان اسفناج پخته دارد میل نمایید و در بین روز ماءالشعیر بنوشید ، میزان مورد نیازاسید فولیک بدنش تأمین خواهد شد .
بیش از 80 سال است که غنی سازی آرد با آهن و سایر ریز مغزیها بطور گسترده و بی خطر در کشورهای صنعتی انجام می شود و مشخص شده که این روش، ایمن ، پایدار و بی خطر بوده و مورد پذیرش مصرف کنندگان قرار می گیرد.
ادامه مطلب در:
رابطه گلوکز با ویتامین ث:
همانطور که شاید بسیاری از مردم بدانند ویتامینD در بدن طی یکسری فعل و انفعالات در نتیجه ی در معرض مستقیم تابش ملایم نور خورشید قرار گرفتن از کلسترول سنتز می شود شاید خیلی ها هم ندانند که ویتامینC هم این توانایی را دارد که در بدن سنتز شود.
بد نیست بدانید که منشا و منبع اصلی آن برای بدن میوه ها و سبزیجات است ولی در بدن از گلوکز و تحت اثر و فعالیت یک باکتری به نام استوباکتر که همان باکتری است که باعث تولید سرکه می شود سنتز می شود.
ابتدا گلوکز به قندی به نام {D_سوربیت} احیا می شود سپس این قند توسط باکتری استوباکتر مصرف و به قند {L_سوربوز} مبدل می شود و در نهایت این قند طی یک سری تغییرات به ویتامین C تبدیل می شود.





